Son Dakika

Prof. Dr. Onur Burak Dursun: “Otizmin erken fark edilmesinde Türkiye olarak kendi modelimizi geliştirdik”

Türkiye’nin otizmle mücadelede kendi modelini geliştirerek son yıllarda önemli bir yol aldığı, 1 milyon 800 bin çocuğun erken otizm bulguları ile takibe alınarak bunlardan 10 bin kadarının erken dönemde yardım almaya başladığı belirtildi.

Sağlık 19.04.2021, 12:04
Prof. Dr. Onur Burak Dursun: “Otizmin erken fark edilmesinde Türkiye olarak kendi modelimizi geliştirdik”

Türkiye’nin otizmle mücadelede kendi modelini geliştirerek son yıllarda önemli bir yol aldığı, 1 milyon 800 bin çocuğun erken otizm bulguları ile takibe alınarak bunlardan 10 bin kadarının erken dönemde yardım almaya başladığı belirtildi.

Yapılan çalışmalar ile ilgili bilgiler veren Sağlık Bakanlığı Otizm, Zihinsel Özel Gereksinimler ve Nadir Hastalıklar Daire Başkanı Prof. Dr. Onur Burak Dursun, Otizm, Zihinsel Özel Gereksinimler ve Nadir Hastalıklar Daire Başkanlığı’nın 2020 yılı Ocak ayında Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü bünyesinde kurulduğunu hatırlattı. Dursun “Benim şansım daha öncesinde hem yurt içi hem de yurt dışında otizm ve özel gereksinimli çocuklara verilecek hizmetlerle ilgili çalışmalar yapmam, Erzurum ve Trabzon’da da pilot birimler ve hizmetler planlayarak Sağlık Bakanlığı ile sahada pek çok çalışma yürütmüş olmam. Sayın bakanımız yeni kurulacak birimin başına geçmemi istediğinde yıllardır üzerinde çalıştığımız projeleri, uluslararası modelleri kendileriyle birlikte konuşma ve sağlık sistemi içerisinde olgunlaştırma fırsatı doğdu. Normal yapılanmanın biraz ötesinde hızlı ve doğrudan başta genel müdürümüz olmak üzere üst düzeyden takip ettiği bir bakanlık yapılanması oluştu. Aslında klasik dairelere göre değişik de bir yapılanmamız var. Üç uzman doktorumuzun da yer aldığı son derece donanımlı multidisipliner bir ekip kuruldu. Yarı akademik bir yapılanma. Çok büyük bir özveriyle çalışıyorlar” dedi.

“Çalıştığımız yabancı ekipler pandemide özel gereksinimi olan çocuklar için yaptığımız çalışmalara çok şaşırdı”

Otizm ve zihinsel özel gereksinimli çocuklar konusunda pek çok sorun olduğunu hatırlatan Prof. Dr. Onur Burak Dursun “Ailelerimizin farkındalığın ötesinde somut çözümler beklediğinin de farkındayız. Herşeyin güllük gülistanlık olmadığının da farkındayız. Burada dikkat edilmesi gereken anlık reaksiyonlar, popülist eylemler değil, yapısal çözümler getirebilmek. Elbette bu zaman alıyor ancak çok çalışarak süreyi kısaltmaya çalışıyoruz. Maalesef başlar başlamaz pandemi patladı. Bunu bahane etmeden çalışmalarımızı yürüttük, çalışmalarımızı hiç durdurmadık. Özellikle çalıştığımız yabancı ekipler bu dönemde nasıl bu projelerle uğraşabildiğimize çok şaşırdı. Başlangıç için aileler ve STK’larla görüşmeler yaparak 18 sorun alanı belirledik. Bunlar için çözüm yolları geliştirmeye çalıştık, bu noktada belirlediğimiz çözümlerde bize destek olmaları için Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere’den bu alanda ciddi çalışma ve ürünleri olan akademisyenlerle işbirliği sağladık. Ulusal düzeyde de 9 farklı çalışma grubunda 80’nin üzerinde akademisyenimizden destek alıyoruz. Zihinsel özel gereksinimi olan çocukların aileleri çok zor süreçlerden geçiyor. İlk şüpheden itibaren sağlık çalışanları bu sorunların hem şahidi hem de muhatabı oluyor. Bizim şansımız sağlık çalışanlarının somut sorunlara somut çözümler üretmek üzere yetiştirilmiş olması ve ülkemizde çok gelişmiş bir sağlık alt yapısı bulunması” diye konuştu.

“Otizm taraması tüm dünyada tartışmalı, geniş kitlelere uygulanması zor olan bir hizmet”

“Otizm taraması tüm dünyada tartışmalı, geniş kitlelere uygulanması zor olan bir hizmet” diyen Prof. Dr. Onur Burak Dursun ”Bilimsel kaynaklarda önerilen yöntemler çok işlevsel değil. Biz 2015 yılında Atatürk Üniversitesinde İnteraktif, Video Temelli Otizm Eğitimi geliştirdik. Sistemin işlerliğini tıp fakültesi öğrencilerimizle test ettik. Daha sonra İl Sağlık Müdürlüğü ile işbirliği halinde Küçük gruplar halinde aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanları ile eğitimler planladık. Bu uygulama başarılı olunca Sağlık Bakanlığımız uygulamayı tüm ülkeye yayma kararı aldı. Her ilde Çocuk Ergen Ruh Sağlığı Uzmanları eğitici oldu. Yaklaşık 50 bin aile hekimi ve aile sağlığı çalışanı otizm temel belirtileri konusunda eğitimden geçti. Biz Türkiye olarak kendi modelimizi geliştirdik diyebiliriz. Bu bir taramadan çok aktif farkındalık ve etkin yönlendirme sistemi. Aile hekimlerimizin kararlı tavrıyla 1.8 milyon çocuğun erken otizm bulgularına bakılmış oldu. Erken farkedilme programı diyelim buna. 50 bine yakın çocuk randevu sistemine dahil edilmeden ortalama 8 gün içinde (bu dünyada çok olan bir rakam değil) ilgili uzmana aktarabilmiş oluyorlar. Şuana kadar 10 bine yakın çocuğumuz bu sistemle erken müdahale şansına kavuşmuş oldu. Bunların 3 bin kadarı otizm tanısı ile 7 bin tanesi de diğer gelişimsel bozukluklar tanıları ile erken dönemde yardım almaya başladı. Bu gerçekten çok ciddi bir başarı” ifadelerini kullandı.

“3 yıl içerisinde 20 merkeze ulaşmayı hedefliyoruz”

Prof. Dr. Onur Burak Dursun, en önemli hedeflerinden birisinin bu çocuklara daha nitelikli hizmet sağlayacak özellikli birimler kurmak olduğunu vurgulayarak açıklamalarını şöyle sürdürdü:

“Ailelere hizmet vermesini istediğimiz tüm profesyonellerin bir arada hizmet vereceği multidisipliner hizmet birimlerinden bahsediyorum. Özetleyecek olursak, ilk andan itibaren ailenin hizmet alması gereken tüm alanlarda hekimler, çocuk gelişimciler, terapistler, psikologlar, sosyal çalışmacılar, eğitim ve spor danışmanları gibi tüm profesyonellerin birlikte hizmet vereceği birimler bunlar. İlki Trabzon’da kuruldu. Bu merkezde aynalı görüşme odamız var, burada izleme odamızdan ailelere bir kulaklık vasıtası ile yönlendirmelerde bulunuyoruz. Aynı zamanda oyun terapi odası olarak da kullandığımız bir oda. Burası çok amaçlı olarak hem özel gereksinimli çocuklara hem diğer çocuklara davranış sorunlarında özellikle hizmet veren bir oda. Aile çocuğuna ne şekilde davranacak bu şekilde eğitimler vermeye çalışıyoruz. Davranış sorunlarını nasıl azaltabiliriz, olumlu davranışlarını nasıl pekiştirebilirizin gayreti içinde annenin kulağına yapması gerekenleri fısıldıyoruz.”

Trabzon’un ardından Türkiye’nin farklı yerlerinde de bu uygulamayı başlattıklarını kaydeden Dursun “Ankara’da Murat Erdi Eker Devlet Hastanemizde pilot uygulamalara başladık. İstanbul Üsküdar, İzmir ve diğerleri sırada. 3 yıl içerisinde 20 merkeze ulaşmayı hedefliyoruz. İlk tuğlayı koyan, kendileri insiyatif alan ve başarılı olan Erzurum, Trabzon, Ankara gibi pilot illerimizi merkezden yapılacak planlamalar için desteklemeyi düşünüyoruz. Sayın bakanımızda açıkladı, bu illerde yeni projelere başlayacağız İnşallah. Bir diğer önemli konuda bireysel hizmet danışmanlığı. Sağlık sistemine girdiği bu zor haberi aldığı ilk andan itibaren yanında olacak kendisine sağlık sistemi başta her alanda kılavuzluk edecek bir sağlık profesyoneli olsun istiyoruz. Bununla ilgili eğitim alt yapımızı oluşturduk. Bu yıl sonunda pilot birimlerde uygulamaya başlayıp birkaç yıl içerisinde ülke geneline hizmeti yaygınlaştırmayı planlıyoruz. Ailelerimizin yaşadığı bir başka sorunda çocuklarına nasıl davranacaklarını, olumlu davranışları nasıl kazandıracaklarını bilememeleri. Bu konuda da dünya Sağlık Örgütü ile bir çalışma yürütüyoruz. Ebeveyn grup eğitimleri çok yakında başlayacak İnşallah” dedi.

“Özel gereksinimli çocuklara yönelik yataklı tedavi için çalışma başlattık”

Özel gereksinimli çocuklara yönelik yataklı tedavi için de çalışma başlattıklarını kaydeden Prof. Dr. Dursun “Bu çocuklarımızın özellikle ciddi davranış sorunları olduğunda yatarak tedavi görme ihtiyacı oluyor. Bu konuda çocuk ergen ruh sağlığı yataklı servislerini arttırırken her serviste özel gereksinimli çocuklar için bir birim ayrılması konusunda bir çalışma başlattık. Amacımız her bölgede yatış için yönlendirebileceğimiz bir adres oluşturmak. Orta vadede sadece bu çocuklarımıza özel yataklı servisler kurulması da planlarımız arasında. Erişkinlik döneminde verdiğimiz hizmetler konusunda kendimizi geliştirmemiz gerekiyor. Bu alanda ülkemizden değerli bir akademisyenin koordinasyonuyla İngiltere’de 2020 de gelişimsel bozukluklar konusunda en iyi hizmet ödülünü alan bir ekiple işbirliği yapıyoruz. Hem personel donanımı hem de kurulacak birimlerin organizasyonu konusunda kendilerinden destek alacağız. Bir başka önemli projemizde olumsuz davranışların kontrol edilmesi için ilaç tedavilerine ek olarak verilecek davranışsal müdahaleleri Sağlık sistemimize kazandırmakla ilgili. Bu konuda bir STK’mız ve Amerika Birleşik Devletlerinden bir üniversite ile birlikte çalışıyoruz. Söylediğim gibi bu alanda pek çok sorun var tamamından bahsetme şansımız olmayacak belki ama acil servislere başvuran çocuklara yapılacak müdahaleler, Ağız ve diş sağlığı konusunda verilecek hizmetler, erken müdahale programları, tanı standartları, kullanılan testlerin standardizasyonu, beslenme ve diyet programları gibi daha pek çok konuda çalışmalar başlattık. Ailelerimizin ne kadar büyük zorluklarla karşılaştıklarını ve nasıl fedakarlıklar yaptıklarını, farkındalıktan çok çözüm beklediklerinin farkındayız. Sağlık Bakanlığında bu sorunların en üst düzeyden bizzat takip edildiğini, bizim de sorunların çözümü konusunda ciddi efor sarf ettiğimizi bilmelerini istiyorum. Birlikte, sabırla çalışırsak birkaç yıl içerisinde hizmet standardımızı çok daha üst seviyeye çekebileceğimize inanıyorum.”
Yorumlar (0)
27
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 39 81
2. Galatasaray 39 81
3. Fenerbahçe 39 79
4. Trabzonspor 39 68
5. Sivasspor 39 62
6. Hatayspor 39 61
7. Alanyaspor 39 57
8. Karagümrük 39 57
9. Gaziantep FK 39 55
10. Göztepe 39 51
11. Konyaspor 39 49
12. Rizespor 39 48
13. Kasımpaşa 39 46
14. Malatyaspor 39 45
15. Başakşehir 39 45
16. Antalyaspor 39 43
17. Kayserispor 39 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 39 38
20. Gençlerbirliği 39 38
21. Denizlispor 39 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 36 83
2. M. United 36 70
3. Leicester City 36 66
4. Chelsea 36 64
5. Liverpool 35 60
6. West Ham 35 58
7. Tottenham 35 56
8. Everton 35 56
9. Arsenal 36 55
10. Leeds United 36 53
11. Aston Villa 35 49
12. Wolverhampton 35 45
13. Crystal Palace 35 41
14. Southampton 35 40
15. Burnley 36 39
16. Newcastle 36 39
17. Brighton 35 37
18. Fulham 35 27
19. West Bromwich 35 26
20. Sheffield United 35 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 36 80
2. Real Madrid 36 78
3. Barcelona 36 76
4. Sevilla 36 74
5. Real Sociedad 36 56
6. Real Betis 36 55
7. Villarreal 36 55
8. Celta de Vigo 36 50
9. Athletic Bilbao 36 46
10. Granada 36 45
11. Osasuna 36 44
12. Cádiz 36 43
13. Levante 36 40
14. Valencia 36 39
15. Deportivo Alaves 36 35
16. Getafe 36 34
17. Huesca 36 33
18. Real Valladolid 36 31
19. Elche 36 30
20. Eibar 36 30

Gelişmelerden Haberdar Olun

@