Eğitimci Yazar Saim Aybey'in kaleminden..

Günümüz Türkiye’sinde ekonomi ve bürokrasi tartışmalarının en tartışmalı başlıklarından biri hiç şüphesiz “huzur hakkı”. Teknik bir mali terim olarak doğmuş bu kavram, artık sadece mevzuat kitaplarında değil, toplumun vicdanında da tartılan bir meseleye dönüşmüş durumda.

Hukuki açıdan bakıldığında huzur hakkı; yönetim kurulu üyelerinin, meclis delegelerinin ya da benzeri görev üstlenen kişilerin harcadığı zamanın, üstlendikleri sorumluluğun ve katıldıkları toplantıların karşılığı olarak ödenen bir ücret. Türk Ticaret Kanunu’ndan belediye mevzuatına kadar uzanan geniş bir çerçevede bu ödeme açıkça tanımlanmış durumda. Kağıt üzerinde bakıldığında sistem rasyonel: emek varsa karşılığı da olmalı.

Ancak mesele kağıt üzerinde kalmıyor.

Gerçek hayatın sert zeminiyle temas ettiğimizde tablo değişiyor. Özellikle kamu kurumlarında bir kişinin birden fazla yönetim kurulunda görev alarak her birinden ayrı ayrı huzur hakkı elde etmesi, toplumda “çoklu maaş” tartışmalarını büyütüyor. Asgari ücretle geçinmeye çalışan milyonlar, artan fiyatlar karşısında ay sonunu getirmeye uğraşırken; zaten yüksek gelir grubunda yer alan kişilere toplantı başına yapılan bu ödemeler, ister istemez bir adalet sorgulamasını beraberinde getiriyor.

Sorunun özü de burada başlıyor: Hukuken doğru olan her şey, toplumsal olarak da meşru mudur?

“Huzur” kelimesi bu tartışmanın en ironik tarafını oluşturuyor. Çünkü toplum için huzur; bir kurul toplantısına katılmanın karşılığı değil, hayatın temel ihtiyaçlarını kaygısız karşılayabilmektir. Kirasını ödeyebilmek, mutfak masrafını düşünmeden alışveriş yapabilmek, çocuklarının geleceğinden endişe etmemek… Geniş kitleler için huzurun tanımı budur.

Ama bir yanda bu temel huzura ulaşmakta zorlanan milyonlar, diğer yanda zaten güçlü konumda olanlara ek ödemeler sağlayan bir sistem varsa, burada sadece ekonomik değil, ahlaki bir sorun da doğar.

Vatandaşın tepkisi bu yüzden duygusal değil, son derece rasyoneldir:

Eğer bir sistem yönetenlerin huzurunu artırırken yönetilenlerin huzursuzluğunu derinleştiriyorsa, o sistem yeniden düşünülmelidir.

Elbette mesele, huzur hakkını tamamen ortadan kaldırmak değil. Asıl mesele, bu hakkın ölçüsünü, sınırlarını ve adalet duygusuyla uyumunu tartışabilmektir. Birden fazla görevden elde edilen gelirlerin sınırlandırılması, kamu kaynaklarının daha şeffaf kullanılması ve toplumun genel refahını önceleyen bir yaklaşım, bu tartışmayı daha sağlıklı bir zemine taşıyabilir.

Sonuçta huzur hakkı, sadece bir ödeme kalemi değildir. O, bir ülkenin gelir dağılımı anlayışının, kamu ahlakının ve sosyal devlet iddiasının aynasıdır.

Ve belki de asıl sorulması gereken soru şudur:

Huzur, gerçekten bir “hak” olarak dağıtılıyor mu, yoksa sadece belirli koltukların ayrıcalığı olarak mı kalıyor?

Gerçek huzur; birkaç imtiyazlı ismin değil, toplumun tamamının paylaştığı bir güven duygusu olduğunda anlam kazanır.