Eğitimci Yazar Saim Aybey’in Kaleminden...

“Teknoloji araçsallığını yitirmeye, artık bir amaç halini almaya ve hatta insanları birkaç baytlık köleler haline getirmeye başladı.” S.Aybey

Dijital çağda çocuk yetiştirmenin zorluklarını artık hepimiz daha yakından hissediyoruz. Önceki yazımda bahsettiğim “Dijital DEHB” kavramı, çocukların dijital uyaranlara yoğun maruz kalmasının dikkat ve davranış gelişimini nasıl etkilediğine dair kişisel ve mesleki gözlemlerime dayanıyordu. Bu yazıda ise çözüm yolunda atılabilecek en önemli adımlardan birine, yani “dijital perhiz”e odaklanmak istiyorum.

Dijital Perhiz Nedir?

Dijital perhiz, çocuğun (ve aslında hepimizin) ekranlara ve dijital uyaranlara maruz kalma süresinin bilinçli olarak sınırlanması anlamına gelir. Bu, sadece süreyi kısaltmak değil, aynı zamanda içerik kalitesini seçmek, kullanım amacını değiştirmek ve yerine daha doğal uyaranlar koymak anlamına da gelir.

Nasıl ki fiziksel sağlığımız için dengeli bir beslenme düzeni gerekiyorsa, zihinsel sağlığımız için de dijital alanla dengeli bir ilişki gerekir. Aksi halde beynimiz sürekli uyaran arar hale gelir ve sakinlik, odaklanma, bekleme gibi beceriler giderek zayıflar.

Neden Gereklidir?

Dijital perhiz, özellikle dijital DEHB belirtileri gösteren çocuklar için bir ihtiyaçtır. Çünkü:

Beyin, sürekli uyarılmaya alıştığında, doğal ve yavaş akışlı etkinlikleri yetersiz ve sıkıcı bulmaya başlar.

Bu da çocukların sınıfta dikkatlerini verememelerine, kitap okuyamamalarına, yönerge takip edememelerine neden olur.

Ayrıca ekran karşısında geçirilen zaman arttıkça, çocukların duygularını tanıma, ifade etme ve sosyal ilişkileri yürütme becerileri de azalır.

Dijital Perhiz Nasıl Uygulanmalı?

Dijital perhiz, ani ve katı yasaklarla değil, kademeli ve anlayışlı bir yaklaşımla yapılmalıdır:

– Öncelikle örnek olunmalıdır. Ebeveynin sürekli telefon kullandığı bir evde çocuk ekranı bırakmaz.

– Günlük ekran süresi çocuğun yaşına göre belirlenmeli, 2 yaş altı çocuklarda sıfır ekran, okul öncesinde günde maksimum 1 saat, okul çağında ise belirli zaman aralıklarında ve denetimli olmalıdır.

– Yemek yerken, yatmadan önce ve aile sohbeti sırasında ekran kullanılmamalıdır.

– Ekran yerine doğa yürüyüşü, masa oyunları, birlikte kitap okuma, yaratıcı etkinlikler gibi alternatifler sunulmalıdır.

– Çocukla ekran içeriği birlikte izlenmeli, ne izlediği ve neden hoşlandığı konuşulmalıdır.

– Hafta içi ekran süresi azaltılırken, hafta sonu kontrollü “ekran ödülü” uygulanabilir ama bu ödül ders karşılığı değil, davranış ve sorumlulukla ilişkilendirilmelidir.

Dijital Perhizin Faydaları Nelerdir?

Uygulanan bir dijital perhiz sonucunda:

Çocuğun dikkat süresinde gözle görülür bir artış olur.

Öğrenmeye ve yönergeleri takip etmeye isteği artar.

Sakin kalma ve kendini kontrol etme becerileri gelişir.

Sosyal ilişkilerde daha istekli ve başarılı olur.

Özgüveni artar çünkü gerçek dünyada başarabileceklerini deneyimler.

Uyku düzeni, göz sağlığı ve genel ruh hali olumlu yönde etkilenir.

Sonuç Olarak

Dijital dünya hayatımızın bir parçası ama çocukların gelişimsel ihtiyaçları hala aynı: oyun, hareket, yüz yüze iletişim, sevgi, güven ve sabır. Bu ihtiyaçları göz ardı edip tüm boşluğu ekranla doldurduğumuzda, yalnızca dikkat değil, çocukluğun ruhu da zedeleniyor.

Dijital DEHB kavramını tartışıyorsak, çözüm de ‘Dijital Perhizle’ başlıyor. Çocuklarımızın ekran karşısında değil, hayatın içinde büyümesini istiyorsak, dijital dünyanın hızını biraz yavaşlatmalı, onlara gerçek temasın kıymetini yeniden hatırlatmalıyız.